Crna Gora – od Durmitora do Boke kotorske

Crna Gora – od Durmitora do Boke kotorske

Odmah po povratku sa biciklističkog maratona “Prokletije-Jadran”, od kolege Bojana Bojovića dobijam ponudu da krenem na svadbenu foto-sesiju u Crnu Goru. Iste večeri pravimo plan obilaska, a dva dana kasnije krećemo na put.

Prvog dana krećemo oko podneva iz Niša. Preko Toplice i Kopaonika stižemo do Novog Pazara, gde pravimo prvu pauzu za ručak – nezaobilazne pazarske ćevape. Pet u lepinji i koka-kola su dobitna kombinacija, jer nas “drže” skroz do kraja dana. Kolega Boki u Crnoj Gori ima dosta rodbine, pa tako ovu turu obeležavaju i česte posete prijatnim domaćinima – njegovim rođacima, a prva poseta biva u mestu Petnjik, selu koga od Berana deli brdo Jasikovac (opevano u pesmi “Ivana se kroz Berane šeta”). U Beranama obilazimo istoimeni hotel gde će se sredinom maja venčati par koji tek treba da upoznamo sutradan. Preko Mojkovca, Kolašina i kanjona Morače silazimo u glavni grad Crne Gore – Podgoricu, gde proveravamo plan za sutradan i noćimo.

Ruta (prvi dan):

 

Drugi dan je počeo susretom sa mladencima. Ivana i Pero, mladi i prijatni ljudi. Simbolično, prvu pauzu pravimo u restoranu kraj puta “SFR Jugoslavija”. Iznosimo im plan putovanja, pa je tako naša naredna odrednica manastir Ostrog. Krivudavim putem kroz Danilovgrad penjemo se do svetinje gde se nalaze mošti Vasilija Ostroškog.

Manastir Ostrog

(Tekst je preuzet sa zvaničnog sajta manastira) Nad vodoplavnom dolinom i njenom vijugavom rijekom, opletenom vijencima gorskih potoka i zelenih vrbaka, cvjetnih livada i voćnjaka, rodnih vinograda i žitnih polja, u goletnim visinama planine Ostrog, u Crnoj Gori, kao izronila iz dubina prastarog stijenja, bjelasa se Ostroška svetinja, manastir Vavedenja Presvete Bogomajke. Oko svetinje, ispod samog neba, zaštitnički i smjerno, svila se sura gromada, utočište ptica i vjetrova, duboko joj otvorivši svoja zlatasta njedra, kao da je povija u njihove guste, kamene nabore i u zavjese zelenila koje, izdižući se uz strmen stablima, žbunovima i puzavicama, završavaju u tišini manastirskih terasa, priljubljenih uz liticu.

Do njih vas, pak, uzvodi zavojiti planinski drum, uski i krivudavi rukavac moderne magistrale Podgorica-Nikšić, koji se od nje odvaja kod mjesta Bogetići. Uspinjući se preko krševitog planinskog prevoja Povije, graničnim pojasom između ljutih vrleti goletnih brda i rodne ravnice Bjelopavlića, on stranama Ostroškog Kuka uzlazi takoreći do pod sami vrh Ostroške grede.

Vijugajući strmenitim padinama, dovodi vas najprije do takozvane Donje svetinje i njenog hrama Presvete Trojice, na jednom prostranijem i zaravnjenijem visokom vidikovcu sa odmorištima, oivičenim kopljastom gvozdenom ogradom prema okomitoj strmeni i konacima sa kladencem prema prirodnom zidu od stijena sa kojima srastaju. Ne više od pola sata pješačenja ili desetak minuta vožnje automobilom potrebno vam je odatle da, penjući se uz sve strmenitije padine, izbijete na najgornju zaravan, protegnutu tik iznad vrhova šumovitih kamenih padina, duž sure gromade golog ostroškog grebena. Počinjući od posljednjeg drumskog zavoja, vjekovima proširivanog ljudskom rukom, ona u nastavku prerasta u ograđenu i razmjerno prostranu portu i na njenom kraju sužava se u stepenište pred kamenim kapijicama svetinje Gornje sa krstovima. Postajući zatim iza kapijica još uža, pretvara se najzad u terasicu od svijetlog kamena, podijeljenu gelenderom u dvije trake, i obzidanu prema ponoru zidom sa lučnim otvorima, sa kojim i urasta, na svom najužem kraju, u dozidanu pripratu pećinske Svetovavedenjske crkvice u samoj litici.

Nekoliko metara prije ulaza u maleni hram, sa terase se bočno kroz trijem odvaja hodnik, koji spratovima monaškog konaka i stepeništem, uklesanim i izidanim unutar stijene, vodi do najgornjih terasa prilijepljenih uz liticu sa lijeve i sa desne strane bijelog ostroškog zvonika – sa crkvicom Časnoga Krsta i drevnom ostroškom lozom, čudesno izniklom na mjestu na kome se u svojoj keliji upokojio Sveti Vasilije.

U samo, pak, srce ostroške svetinje, smireno položeno u podnožju visokog Krsta, u pećinski hram Presvete Bogomajke sa Časnim Moštima Svetoga Vasilija, propuštaju vas njegove malene dveri, kroz koje bez dubokog saginjanja mogu proći samo djeca i starci. A tamo, u srcu svetilišta, pred Časnom Trpezom, pod Časnim Krstom carskih dveri i ikonama Gospoda našega i Njegove Presvete Bogomajke sa Bogomladencem u naručju, smjerno povučene u stranu, uz sam zid hramovne peštere, pod pogledom Svetoga cara Konstantina i carice Jelene, Svetoga Save Srpskoga i Svetih Ratnika sa freskopisa, kao u zlatnoj lađi, ukotvljenoj u carskoj luci, tihuju vječno budne Časne Mošti Svetoga „služitelja Božijega“ Vasilija, istočnik blagodatne sile Božije.

Tu napokon dostižete svešteni ostroški istočnik jevanđelske „svjetlosti“, za kojom ste čeznuli i koja je djelima neiscrpne milosti tiho „svijetlila“ pred vama, kao i pred mirijadama poklonika prije vas, dozivajući ih sve sebi izdaleka, svjetlosti čudotvorne kojoj se radujete blagodarno, „proslavljajući Oca našega Koji je na nebesima“.

O imenu Ostrog

Samo ime „Ostrog“ potiče od starijeg oblika srpske riječi „oštar, oštri“ – „ostr, ostri“ kao jedno od zaboravljenih imenovanja, kojima su stari Srbi i Sloveni uopšte označavali važne mikro- i makro- geografsko-istorijske, a nakon hristijanizacije, i crkveno-istorijske kote svoga postojanja: počev od „ostroga“ kao „oštrog kraja, konca, roga ili ugla“ i „ostroge“ kao „podupornja, stuba ili ljestvice“ do Ostroga kao „vrha planine i same planine“.

Najstariji pomeni našega „Ostroga, blizu Onogošta, u Gornjoj Zeti“, čiji se neistraženi tragovi slute u ostacima ruševina na lokalitetu Gradac, nedaleko od današnjeg manastira, nalaze se u poveljama napuljskog kralja Alfonsa Petog iz 1444. i 1454. godine, kao i kod Dubrovčanina Mavra Orbina, u djelu „Kraljevstvo Slovena“ iz 1601. godine.

Vjerovatno sagrađen još u vremenima, koja su prethodila knezu Vlastimiru i sinu mu Budimiru (Mutimiru), pod kojim su Prepodobni Kirilo i Metodije i njihovi učenici krstili Srbe oko 859. godine, vlastimirovićki, kasnije nemanjićki, pa, potom, i balšićki Ostrog-grad u „gornjo-zetskoj“ krajini 14. vijeka, nastavio je da živi u staroj funkciji pograničnog utvrđenja, dok ga nisu razrušili Turci.

Od Ostrog-grada na toj vjekovnoj razmeđi Pravoslavlja, na jednoj, i islama i rimo-katolicizma, na drugoj strani, kao trag je danas ostalo samo ime, koje je nastavilo da živi u imenu planine i manastira na njoj, podignutog u blizini starog gradilišta, dva vijeka kasnije, u isposničkim pećinama Prepodobnog Isaije od Onogošta i njegovih sapodvižnika sa početka 17. vijeka, blagoslovom pravoslavnog arhipastira Zahumlja i Skenderije, poznatijeg u narodu pod imenom Svetog Vasilija Ostroškoga.

Po povratku na magistralni put krećemo se prema Nikšiću, odakle nastavljamo pravo ka Plužinama. Ispred samog grada nailazimo na prelep krajolik odakle se sa livade pune maslačaka pruža pogled na završetak Pivskog jezera, jezera sa najpitkijom vodom na Balkanu. Vadimo opremu iz auta, koristimo idealan trenutak, i posle nekoliko kadrova krećemo se prema Trsi i Žabljaku.

Durmitor

Durmitor je planina i nacionalni park u Crnoj Gori. Najviši vrh je Bobotov kuk visok 2523 m. Smatra se da ime Durmitor potiče od keltskih reči „dru mi tore“ koje znače „planina puna vode“. Predeli Durmitora, po lepoti i neokrnjenosti retko i autentično delo prirode, proglašeni su nacionalnim parkom 1952. godine. Smešten na severozapadu Crne Gore, park obuhvata osnovni masiv Durmitora sa kanjonima Tare, Drage i Sušice i gornji deo kanjonske doline Komarnice, zauzimajući površinu od 39.000 ha.

Osnovna odlika reljefa durmitorskog područja jeste prostrana visoravan na 1500 metara nadmorske visine, koju presecaju duboke kanjonske doline i sa koje se uzdižu impozantni planinski vrhovi, od kojih je 48 sa preko 2000 metara nadmorske visine i među njima najviši Bobotov Kuk sa 2523 m.

Lepoti durmitorskog masiva posebnu draž daje 18 ledničkih jezera, nazvanih gorske oči, na visinama iznad 1500 m. Najveće i najatraktivnije je Crno jezero. Veličanstvenosti pejzaža doprinose, pored lepote jezerskog basena i blistave vodene površine, prostrani šumski predeo koji ga okružuje i vrh Međeda, gorostasno uzdignut nad njim. Udaljeno je 2 km od planinskog gradića Žabljaka, zimskog turističkog centra Crne Gore.

Među najlepšim ukrasima parka su i bistre, silovite reke koje su ovom području podarile velelepne kanjonske doline. Posebno impresionira reka Tara, kako lepotom i pokretom svojih voda, tako i dubinom i pejzažem kanjona, čineći ga jednim od najlepših u svetu.

Po bogastvu flore i faune, složenosti ekosistema, zastupljenosti preko 1300 vrsta vaskularnih biljaka što predstavlja izuzetnu koncentraciju sa velikim brojem endemičnih i reliktnih vrsta, Durmitor predstavlja izuzetnu prirodnu vrednost i trajnu inspiraciju naučnika i ljubitelja prirode.

Durmitorski nacionalni park obiluje značajnim brojem spomenika kulture od antičkog perioda do najnovijeg doba. Najkarakterističniji su srednjovekovni spomenici: razvaline gradova i utvrđenja, mostovi i karaule, nekropole i manastirski kompleksi u dolini reke Tare.

Sva raskoš prirodnih lepota, ambijentalnih i kulturnih vrednosti Durmitora i reke Tare, preovladala je da se nacionalni park Durmitor uvrsti u spisak Svetske kulturne i prirodne baštine, odlukom Međunarodnog komiteta za Svetsku kulturnu i prirodnu baštinu, u Parizu 1980. godine, dok je reka Tara i njena kanjonska dolina, UNESKO-vim programom Čovek i biosfera 1977. godine uvrštena u svetske ekološke rezerve biosfere.

Kanjon Tare, kao jedinstvena pojava po svojoj dubini od 1.000, a mestimično i 1.300 m, svrstava se odmah iza Velikog kanjona rijeke Kolorado u SAD. Ima tok od 150 km i najduža je reka Crne Gore. Na delu toka kroz nacionalni park Durmitor rijeka Tara ima prosječan pad od 3,6 m/km, pa se formiraju bukovi i brzaci koji su svojom ljepotom upotpunili ambijent netaknute prirode.

Deonica puta od Plužina ka Žabljaku posebno je interesantna. Strmim usponom na početku, kroz tunele u kojima se nalaze raskrsnice, penjemo se sa kote 735 na kotu 1717 m. Predeli su nestvarni, čini nam se da smo na Alpima. Ipak, Durmitor nije planina za potcenjivanje, i to shvatamo upravo na koti 1717, gde nam sneg preprečava put i primorava nas da se vratimo nazad. Od prevoja Sedlo imali smo još 200 metara visine, ali ako zima ovde još uvek traje, ostajemo uskraćeni za uspon na prevoj i spust ka Pošćenju i Šavniku. Gubimo dosta vremena, žao nam je što ne možemo dalje, ali ipak uspevamo da napravimo lepe fotografije i snimke dronom. Vraćamo se nazad do Plužina, mladenci su vidno umorni što je posledica neprospavane noći, odmaramo se i večeramo. Po planu smo trebali da odemo pre sumraka do primorja, gde bi snimili kadrove zalaska sunca sa mladencima, ali nas je sunce preteklo zbog durmitorskog snega, pa sesiju moramo da produžimo još nekoliko sati sutradan. Preko Nikšića i Risna se spuštamo do Boke Kotorske, a potom do Budve, gde noćimo.

Boka Kotorska

Boka kotorska, ili skraćeno Boka, istorijska je geografska oblast koja se nalazi u Crnoj Gori. U oblasti se nalazi zaliv Jadranskog mora. Zaliv je duboko zašao pod litice Lovćena (1.654 m) i Orjena (1.894 m). Počinje Hercegnovskim zalivom, koji se sužava u Kumborski tesnac, njime prelazi u Tivatski zaliv, pa kroz prolaz Verige ulazi u Risanski i Kotorski zaliv.

Boku kotorsku su proslavili hrabri pomorci, vešti majstori, graditelji, mnogi istaknuti umni ljudi. Ima slavnu istoriju — od grčkih kolonija, preko Ilira, Rima, Vizantije, srpskih srednjovekovnih država (Duklja, Srbija i Bosna) do Turaka, Mlečana (v. Mletačka republika), Rusa, Napoleona i Austrije. Svi su imali ambicije da njome gospodare. Pomorstvo je bila osnova života i dalo je pečat velikom kulturnom nasleđu. U 17. i 18. veku Boka je imala preko 300 brodova duge plovidbe i do 300 manjih, koji su godišnje zarađivali 200.000 mletačkih zlatnika. Peraštani su u 16. veku imali pomorsku školu (Nautika) na glasu, a u njoj su školovali mornare i za ruskog cara Petra Velikog.

Idući od pučinskog mora prema planinskom zaleđu nalaze se prodor Oštro, između rta Oštro i poluostrva Luštice, zatim Hercegnovski ili Toplanski zaliv, koji se preko Kumborskog tesnaca vezuje za Tivatski zaliv. Iz Tivatskog zaliva prolazi se kroz tesnac Verige prema Risanskom zalivu na zapadu i Kotorskom zalivu prema istoku. Od ulaza u Boku do Kotora prostire se plovna linija dugačka 33 kilometra. Ulaz u zaliv širok je 3 kilometra, dok širina Veriga nije veća od 300 metara. Spoljašnji prodor Boke je usečen u Vitaljinsko-luštički greben, a unutrašnji u Devesiljsko-vrmački greben. U reljefu zaliva Boke ističu se dve udoline, koje se pružaju od severozapada ka jugoistoku. Spoljašnja udolina je Sutorinsko-grbaljska i u njoj se nalazi Toplansko-tivatski zaliv, a unutrašnja udolina je Morinjsko-kotorska i u njoj se nalazi Risansko-kotorski zaliv. Po istom pravcu pružaju se i oba grebena. Udoline se sastoje od mlađih, paleogenskih stena, dok su oba grebena izgrađena od mezozoičkih krečnjaka.[2]
Nasuprot izdašnim padavinama, krečnjačko zaleđe Boke je bezvodno. Kišnica se brzo upija, voda ponire i izbija u snažnim vrelima, najčešće gde je krečnjak u kontaktu sa nepropustljivim flišem. U Boki se nalazi više snažnih vrela slatke vode odnosno izvora podzemnih tokova kraškog kraja. Među njima se ističu: jako periodsko vrelo Sopot kod Risna, vrelo Spila kod istog mesta, vrelo Dobrota ili Ljuta u Dobroti, vrelo Škurde i jaka vrulja Gurdić kod Kotora, vrelo Grbalj itd. Kod vrela Sopot javlja se na površini mora od 20 m² jako ključanje vode. Maksimalna izmerena izdašnost vrela Ljute iznosi 170 m³, dok minimum izdašnosti iznosi samo 0,10 m³ u sekundi.

Plodno zemljište, pogodna klima i male nadmorske visine utiču da udoline budu pokrivene raznim prirodnim i kulturnim dobrima. Devesiljsko-vrmački greben se sastoji od glinovitih krečnjaka koji usled raspadanja daju obilje gline. Njegovi najviši delovi su pod listopadnom vegetacijom, a spoljašnji i niži delovi pod zimzelenim žbunjem. U dolinama i uvalama ima crvenice na kojoj rastu mediteranske kulture.

Ruta (drugi dan):