Manastir Zavala

Manastir Zavala

Na kraju svog putovanja Popovim poljem, i pred smiraj još jednog julskog dana, obilazim pravoslavni manastir Zavala.

Manastir Zavala

Manastir Zavala je posvećen Vavedenju Presvete Bogorodice i nalazi se na početku zavalske vale, s jugozapadne strane Popovog polja, pod brdom Ostrogom. Specifičnost arhitektonskog rešenja manastirske crkve uslovljena je njenim položajem koji odaje jasan utisak isposničkog monaškog prebivališta.

Spolja hram ima jednobrodnu osnovu završenu polukružnom apsidom na istoku, dok je unutrašnjost složenije rešena. Svojom severnom stranom crkva je u pećini, dok je veći deo broda i oltar u južnoj strani veće stene. Iznad ove pećine, na oko 100 metara naviše, postoji još jedna pećina visine prosečnog čoveka, ali se pruža dublje u brdo Ostrog i postepeno silazi u dubinu, gde se primjećuju stalagmiti i stalaktiti. Na drugoj, jugoistočnoj strani ove zavalske vale, u brdu iznad sela Zavala, prema selu Belenići, postoji tzv. „Grad u Klisuri“, tj. kula ili tvrđava, na strmoj steni, zidova tvrdo građenih od tesanog kamena. Ispod kule je velika jama „Tamnica“ ili „Zmajevica“ (danas “Vjeternica”), a u jami se vidi pećina. Po narodnom predanju kulu je podigao Herceg Stefan da bi se sklonio od sina poturčenjaka kada je bežao iz Blagaja sa blagom. U samom selu Zavala postoji zidana kula, probijena granatom, u kojoj su u vreme Morejskog rata živeli Kadijevići Srbi, koji danas žive u Metkoviću. Manastir Zavala potiče iz 13. veka sudeći po pečatu iz 1271. godine.

Istorija Manastira

Prema narodnoj tradiciji postanak crkve Vavedenja Presvete Bogorodice vezuje se još za prvog hrišćanskog cara Konstantina, koji je stigavši u Zavalu, i videvši da je stanovništvo pobožno, odlučio da tu sagradi hram. Car je ostavio Bogorodičinu ikonu na brdu Petkovica sa namerom da mu tu bude podignuta zadužbina. Drugog dana pak pronađoše ikonu ispred ulaza u pećinu, na mestu današnje crkve. Ikonu su vratili na prvobitno mesto, ali se čudesno premeštanje ponovi i u naredna dva dana, te car uvide da mu je sama ikona pokazala mesto podizanja crkve.

Prostor Zavale je izvesno staro hrišćansko središte, jer su u selu Zavali, na mestu zvanom Crkvine, nađeni temelji dve pravoslavne crkve iz vremena pre Zapadnog raskola, iz 8-11. veka (dakle iz doba vizantijske i srpske vladavine), koje su imale oktagonalne stubove (bile tribrodne), i sa pletenim ornamentima u kamenu, što je Vizantija ostavila kao nasleđe i drugde u Primorju i Dalmaciji. Ovde je nekad bilo zajedničko svetište drevne jedinstvene Katoličanske Pravoslavne Crkve (čije je konačno razdvajanje došlo tek sa 4. krstaškim ratom, početkom 13. veka), kao i u nedalekom Stonu na Pelješcu (od Zavale do mora je jedva 12 km). U najnovijim iskopavanjima ispod same crkve manastira Zavale, prilikom sanacije od zemljotresa (2000-2002.) otkriveni su ispod oltarskog dela stariji temelji, vjerovatno ranije, možda i prvobitne crkve.

Prvi pisani pomen manastira Zavale je, koliko do sada znamo, iz 1514. godine, kada manastir kupuje vinograd u Orahovom Dolu. Prva obnova biva 1587, a crkva je živopisana 1619. od poznatog zografa Georgija Mitrofanovića. Ovde je stupio u monaštvo Sveti Vasilije Ostroški, Tvrdoški i Zavalski iz nedalekih Mrkonjića. Manastir je imao znatan broj poznatih duhovnika i crkveno-narodnih vođa, kao i veći broj starih značajnih rukopisnih i prvih štampanih srpskih knjiga. Na jednom od tih zavalskih rukopisa, Bogorodičniku, koji je 1566. pisao „jerođakon Mardarije od Srbske zemlje“, ostao je zapis da je knjiga pisana u doba turskog sultana Sulejmana: „Tada bi od njega velika tuga na zemlji i veliko gonjenje na hrišćane (pravoslavne) i gaženje od Izmailjćana (muslimana), kao što beše u dane zlog cara Iroda judejskoga“. Manastir je zatim dom vrednih ikona i drugih dragocenosti.

Unutrašnjost manastira Zavala

Veliki deo tog duhovnog i kulturnog blaga opljačkan je i uništen od ustaša tokom Drugog svetskog rata, kao i tokom poslednjeg rata kada je znatno oštećena manastirska crkva i konaci, Tada su uništeni srpsko selo Zavala i cela manastirska parohija. U najnovije vreme, uz pomoć donatora i ktitora, manastir je obnovljen, izvršena je restauracija fresaka i obnova crkve, obnovljen je manastirski konak, a sve pod nadzorom i trudom igumana zavalskog Vasilija.

Zvonik manastira Zavala.
Preko puta zvonika, iznad objekata na glavnom putu nalazi se pećina “Vjeternica”.

Ni jedan tekst o svetovnim objektima SPC koje sam obišao na ovom putovanju ne mogu da završim a da ne pomenem srdačne sveštenike koji su mi pomogli u razumevanju svetinja ovog dela Balkana. Sveštenik iz manastira Zavala dao mi je prigodne štampane materijale – brošure o životnom putu Svetog Vasilija Ostroškog i Prebilovcima, koje sam sutradan obišao.

Manastir Zavala

Ostavite odgovor

Vaša adresa e-pošte neće biti objavljena. Neophodna polja su označena *