Manastir Žitomislić

Manastir Žitomislić

Na svom proputovanju dolinom čudesne reke Neretve, pravio sam pauze radi obilaska znamenitosti jako često. Od slapova Kravice, Prebilovaca, Počitelja došao sam do pravoslavnog manastira Žitomislić.

Manastir Žitomislić kraj Mostara, uz manastir Tvrdoš kraj Trebinja, najveća je svetinja srpskog naroda u Hercegovini. Ova nemanjićka zadužbina koja pripada Eparhiji Zahumsko-hercegovačkoj, koju je Sveti Sava osnovao 1219. godine, u svojoj mnogostradalnoj istoriji pet puta je rušena do temelja i ponovo vaskrsavala.

Istorija manastira Žitomislić

Manastir Žitomislić je sagrađen u XVI veku, nalazi se u dolini Neretve, na putu od Mostara ka Jadranskom moru. Od samog njegovog nastanka, postaje jedan od značajnijih manastira u Hercegovini. Porodica Miloradović-Hrabren bila je ktitor manastira sve do XIX veka.

Borba za opstanak trajala je kroz sve vekove njegovog postojanja. Jedan primer je iz 1716. godine kada su kaluđeri napustili manastir, bojeći se odmazde Turaka. Manastir je za vreme Turske vladavine bio kulturno-prosvetiteljski centar. Krajem XVI i početkom XVII veka dolaskom kaliografa u manastir, postaje prepisivački centar.

Žitomislić

Ikonostas manastira predstavljao je pravo umetničko delo, rad Hercegovačkog duboresca. Vernici mahom iz Sarajeva i Mostara darivali su manastir u vidu kandila, kadionica, krstova koji predstavljaju riznicu bogoslužbenih predmeta. Srebrni tanjir koji je darivao rođak porodice Miloradovića-Hrabrena slavni grof Sava Vladislavić, jedno je od značajnijih poklona manastiru, na kome je ugraviran natpis iz 1738. godine.

Manastir je posedovao zbirku sa preko pedeset ikona koje su krasile zidove crkve, raznih autora, iz vremena od XVI do XIX veka.
Spomen ploču sa porodničnim grbom postavio je grof Grigorij Miloradović, koja je je bila na Ruskom jeziku.

Kako bi proširili duhovno i kulturno znanje, monasi su često putovali u duhovne centre po Srbiji, Vojvodini i Hilandaru.

Duhovna škola osnovana je 1858. godine, i bila je prva osnovana škola ovog tipa u Bosni i Hercegovini. Austrougarskoj vladavini smetao je jak duhovni centar u Hercegovini, pa je 1871. godine prestala sa radom. Serafim Perović već naredne godine, 1859. zida zgradu za bogosloviju, iz koje će izaći najškolovanije sveštenstvo toga doba. Slavni srpski pesnik Jovan Dučić, radio je kao učitelj u Srpskoj narodnoj školi, koja je 1918. godine pretvorena u državnu školu, a radila je sve do 1978. godine.

Uloga srpske pravoslavne crkve i samog manastira u teškim vekovima za narod bila je višestruka. Pomagali su i podržavali narod u njihovoj borbi za oslobođenje, pomagali u očuvanju nacionalne svesti. Uvek su bili uz svoj narod, delili su njegovu sudbinu. Narod je u njih gledao kao na vođe, od crkve i njenih velikodostojnika uvek je tražen savet a i pomoć u odbrani svoje zemlje i vere. Zato i ne treba da čudi što se u manastiru pripremao nevesinjski ustanak 1866. godine.

Austrougarska okupacija BiH, kao i Prvi svetski rat, donela je nove nevolje za ceo srpski narod. Nastojali su da zatvore sve crkvene škole, da se osnuju narodne tj zajedničke škole, u koju ce ići đaci sve tri konfesije. Crkva i narod su se opet našli u zajedničkoj borbi za nezavisnost i oslobođenje. Zanimljiv podatak je, da manastir pod Turskom i Austrougarskom vladavinom nije bio srušen, a ni skrnavljen.

Žitomislić

Žitomislić u XX veku

Drugi svetski rat doneće početak stradanja manastira. Okupirani krajevi kraljevine Jugoslavije od strane Nemaca, doneće Bosni i Hercegovini novu vlast u vidu NDH. Manastir biva zapaljen, a dragocena biblioteka sa raznim dokumentima jos iz vremena Turske vladavine biva pokradena i uništena. Mnogo vrednih predmeta kao i bogata zbirka ikona iz vremena od XVI do XIX veka doživljava istu sudbinu.

Monasi manastira bivaju ubijeni i bačeni u jednu od mnogih Hercegovačkih jama, Vidonju.

Nova vlast koja je došla nakon rata, nije donela boljitak manastiru. Tek 1952. godine manastiru je priznat istorijsko-umetnički značaj. Izgradnjom magistrale šezdesetih godina dvadesetog veka, manastiru je uskraćena veza sa Neretvom, jer je put prošao kroz manastirsko polje. Manastir biva obnovljen 1967. godine, a vlasti odbijaju molbu da se monasi eshumiraju i dostojno sahrane. To se desilo tek 1991. godine.

Početak novog građanskog rata donosi najveće stradanje manastira. Manastir je porušen, tj. miniran do temelja, 14. juna 1992. godine od strane HOS-a. Minirani su grobovi monaha, tek prenetih i sahranjenih, kao i deo spomenika na groblju. Biblioteka je stradala sa paljenjem novog konaka. Veliki deo umetničkih dela je sačuvan.

Radovi na obnovi manastira su počeli 2002. godine, kada je i komisija za očuvanje nacionalnih spomenika BiH proglasila manastir nacionalnim spomenikom BiH. Manastir je obnovljen i osveštan od strane tadašnjeg Patrijarha Srpskog gospodina Pavla 2005. godine. Danas u njemu živi i moli se bratstvo manastira.

Put me dalje vodi takođe dolinom Neretve do Mostara i vrela Bune u Blagaju.


Ostavite odgovor

Vaša adresa e-pošte neće biti objavljena. Neophodna polja su označena *