SKADAR (Shkodër)

SKADAR (Shkodër)

Po obilasku Plavskog jezera, uputio sam se preko GP Grnčar – Bashkim prema Skadru. Do njega me vodi nedavno asfaltirani put pod oznakom SH-20, koji prolazi kroz samo srce masiva Prokletija. Njime sam vozio biciklu prethodne sezone, a sada je došao red da ga pređem i automobilom. Skadar nikada nije bio bliži!

Grad Skadar

Skadar je grad na jugoistočnoj obali Skadarskog jezera, u severozapadnom delu države Albanije, i glavni grad je istoimene oblasti.

Nalazi se blizu mesta gde se sastaju reke Drim i Bojana. Jadransko more je udaljeno 20 kilometara. To je jedan od najstarijih i kulturno i ekonomski najznačajnijih gradova u Albaniji. Stanovništvo Skadra se procenjuje na 90.000, a grada sa okolinom na 110.000 (2004).

Istorija grada

Vizantijski car Konstantin Porfirogenit opisao je u delu „O upravljanju carstvom“ (De Administrando Imperio) kako su za vreme Iraklije Srbi bili jedini stanovnici grada Skadar i njegove okoline u 7. veku Oni su tu osnovali i srpsku državu Duklju.

Skadar je bio važan grad srednjovekovne srpske države. Duklja je bila vazal severnog suseda, Raške države, sa kojom je obrazovala Veliku Župu Raška. Tokom prve polovine 10-og veka, njima je bilo nadređeno Bugarsko carstvo. Župan Časlav Klonimir iz dinastije Vojislavljevića oslobodio je srpske teritorije od vlasti Vizantinaca i Bugara. Skadar je postao prestonica dukljanske države za vreme vladavine Svetog Jovana Vladimira u drugoj polovini 10-og veka. On je uspešno branio grad od napada Arbanaških plemena.

Kratko vreme, Duklja je bila pod carem iz Makedonije, Samuilom. Vizantinci su kasnije uključili oblast Skadra u svoje Carstvo, formirajući Temu Srbija, kojom je vladao strateg Konstantin Diogen. Stefan Vojislav iz Travunije isterao je posednjeg stratega Srbije Teofila Erotika, i uspešno branio svoju nezavisnost od Vizantije. Oslobodio je grad od Vizantinaca (Romeja) oko 1040. Kralj Konstantin Bodin od Duklje i Dalmacije primio je krstaše krstaškog rata iz 1101. u Skadru. Posle perioda dinastičkih borbi, Skadar je postao deo Zete, podređene Velikom Županu Raške. Od 1355, gradom vlada porodica Balšića. Turci osvajaju grad 1393, da bi 1396, grad preuzela Mletačka republika. Njih je iz grada izbacila lokalna pobuna srpskog stanovništva 1403.

Skadar pod Turcima

Skadar je odbio dva velika Turska napada, 1474. i 1478-1479. Slomivši herojsku odbranu, Turci su osvojili Skadar 1479. Po osvajanju, grad je bio razoren, a većina stanovništva je izbegla. Skadar je postao glavni grad turskog vilajeta.

U 17. veku, osnovana je manja administrativna jedinica, sandžak, sa centrom u Skadru. Grad je počeo da prosperira na zanatstvu: proizvodnja svile, tkanina, oružja i srebrnih predmeta. U gradu je izgrađen bazar i most preko reke Kir, dug preko 100 metara, na 13 lukova.

Tokom 18. veka, Skadar je bio centar Skadarskog pašaluka, pod vlašću familije Bušati, i to od 1757. do 1831. Posle pada pašaluka, u gradu je organizovano više pobuna protiv turske vlasti (1833-1836, 1854, 1861-1862, i 1869).

Vreme 19. veka bilo je za Skadar vreme procvata. Skadar je važio kao trgovački centar za ceo Balkan. U njemu je bilo preko 3500 trgovina, a odeća, koža, duvan, i barut su bili najvažnija roba. Od 1718. strane države su otvarale poslanstva u Skadru.

Izbijanjem Balkanskih ratova 1912-1913, Srbi i Crnogorci su pokušali da grad oslobode od Turaka. Za ovo je postojalo osnova, jer je većina stanovnika skadarskog pašaluka bilo srpske narodnosti – u samom gradu je preovladavalo muslimansko stanovništvo, dok su sela bila skoro 100%-no naseljena Srbima. Ovo stanovništvo se iselilo ili je asimilirano među Albance zabranom upotrebe srpskih imena, korišćenja srpskog jezika i običaja, ali od 1997. godine Srbi iz Skadra i okoline vraćaju svoja srpska imena, međutim ni dan danas nije dozvoljeno vratiti i ime i prezime već samo jedno od ta dva.

Međutim iako su srpske i crnogorske snage oslobodile Skadar, skadarska oblast je pod pritiskom Velikih sila (Britanije i Austrougarska) priključena novostvorenoj nezavisnoj Albaniji, maja 1913, odlukom Londonske konferencije.

U Prvom svetskom ratu, Skadar je bio pod austrougarskom okupacijom 1916-1918. Posle rata gradom su kratko vladali Francuzi, a 1919. grad je vraćen pod kontrolu nezavisne Albanije.

Ranih 1990-ih, Skadar je bio središte pokreta koji je oborio komunistički režim nasleđen iz vremena Envera Hodže.

Skadar danas

Današnji Skadar je moderan grad pun kontrasta. Često se može videti kako najmoderniji automobili obilaze na ulici konjske zaprege. Nove građevine sve više preuzimaju značaj nad starim, koje se mahom koriste kao turistička atrakcija. Glavna šetališna zona u Skadru zove se Rruga Kol Idromeno i neodoljivo podseća na glavne ulice malih italijanskih gradova u Toskani. Kuće su uglavnom prizemne ili jednospratne, fasade su prelepe i međusobno skladne. Ova ulica dom je kafića, muzeja i nacionalnih restorana. Nedaleko od nje, nalaze se pravoslavna i katolička crkva i džamija. Oseća se prisustvo sve tri konfesije.

U produžetku ulice Kol Idromeno nalazi se ulica 28 Nentori, u kojoj se nalazi zgrada opštine Skadar i istoimena gimnazija. U ovom delu šetališta povećano je prisustvo prodavnica svih tipova robe – od tradicionalnih proizvoda i suvenira do moderne konfekcije.

Možda najveći problem u Skadru je parkiranje. Ja sam našao parking mesto u improvizovanoj garaži na raskrsnici dve gorenavedene ulice, po ceni od 150 ALL za zadržavanje do 3 sata. (1 EUR – 121 ALL, ljek, alb.).

Tvrđava Rozafa – Skadar na Bojani

Nedaleko od samog centra grada nalazi se tvrđava Rozafa, koja je opevana u narodnoj epskoj pesmi “Zidanje Skadra”. Ulaz u tvrđavu plaća se 2 EUR ili 200 ALL. Parking ispred tvrđave je besplatan.

Pogled na Vele polje, nepreglednu bajkovitu zelenu površinu koju obilato natapaju smaragdne, kristalno čiste reke Drim, Kir i Bojana, svojom lepotom oduzimaju dah. Iznad najblistavijeg ušća triju reka, koje tiho plove, sećanjima dozivajući vekove,  caruje drevni Skadar – grad tvrđava. Od neumoljivog zuba vremena, od vetra i sunca, kiše, koračao smo po uglačanom kamenju kao po staklu, u susret izvorištu iz kojeg vekovima izvire svaka naša seoba, svi potoci, bujice, jauci, sve patnje i odlasci – neki zauvek!? Skadar-tvrđava dograđena je i uobličena u ranom 13. veku. Istorija kaže da su početkom 8. veka uveliko Skadrom stolovali srpski despoti, dinastija Bodin, počev od Jovana, pa Vladimira, Vladislava. Smenjivale su se dinastije Nemanjića, Balšića, Mrnjavčevića. Daleka prošlost nas uči da je Skadar pao pod vlast Otomanske imperije  posle dugotrajne, bespoštedne, strašne bitke. Braneći Skadar stradalo je oko 19 hiljada naših ratnika. Poslednji Mrnjavčević preminuo je kod svog ujaka despota Stefana Lazarevića u stonom Beogradu.

U sklopu tvrđave nalazi se muzej u kome je izložen spomenik majci koja doji svoje dete. Ovaj detalj takođe je opisan u epskoj pesmi pretkosovskog ciklusa “Zidanje Skadra”.

Po obilasku Skadra nastavio sam svoje putovanje ka Crnoj Gori, gde sam prenoćio u Budvi.


Ostavite odgovor

Vaša adresa e-pošte neće biti objavljena. Neophodna polja su označena *